Elke bijdragerrol beschikbaar in Shelvd — van auteur tot houtsnijder — met definities en richtlijnen over wanneer je elke rol kunt gebruiken.
Wat zijn MARC-relatorcodes?
MARC (Machine-Readable Cataloging) relatorcodes zijn een gestandaardiseerde woordenschat voor het beschrijven van de relatie tussen een persoon en een werk. In plaats van 'deze persoon was er op de een of andere manier bij betrokken' specificeren ze hoe: auteur, redacteur, vertaler, illustrator, graveur, binder, voormalige eigenaar en 62 andere nauwkeurig gedefinieerde rollen.
Shelvd gebruikt 69 van deze codes – genoeg om elke betekenisvolle relatie te beschrijven die iemand kan hebben met een boek, zonder zich in het werkelijk exotische te wagen (MARC definieert meer dan 250 codes; de meeste extra’s zijn voor film, muziek en cartografie).
Primaire creatieve rollen
Auteur (aut)
De persoon die de tekst heeft geschreven. De standaardrol en degene die je het vaakst zult gebruiken. Bij twijfel is het de auteur.
Co-auteur
Gezamenlijk auteurschap. Gebruik dit wanneer twee of meer mensen de tekst samen hebben geschreven (in tegenstelling tot één persoon die schrijft en de ander redigeert).
Redacteur (edt)
Tekst gereedmaken voor publicatie: selecteren, ordenen, reviseren. De persoon die het werk heeft vormgegeven zonder het te schrijven. Anthologie-editors, kritische editie-editors, serie-editors.
Samensteller (com)
Inhoud uit verschillende bronnen samengevoegd tot één werk. Vergelijkbaar met redacteur, maar de nadruk ligt op selectie in plaats van revisie.
Medewerker (ctb)
Een verzamelplaats voor mensen die hebben bijgedragen aan het werk, maar niet in een specifiekere rol passen. Wees spaarzaam: een specifiekere rol is bijna altijd beter.
Vertaling en aanpassing
Vertaler (trl)
Geeft de tekst weer van de ene taal naar de andere. Een van de belangrijkste rollen in de internationale uitgeverij en vaak onderbelicht.
Adapter (adp)
Het werk aangepast voor een ander publiek, format of medium. Een kinderversie van een klassieker, een scenario gebaseerd op een roman.
Visuele en ontwerprollen
Illustrator (ill)
De illustraties gemaakt. Omvat alles, van houtsneden tot aquarellen tot digitale illustraties.
Graveur (egr)
Gravures gemaakt voor het boek. Specifieker dan illustrator: de graveur heeft mogelijk het ontwerp van iemand anders gereproduceerd.
Etser (etr)
Etsen gemaakt voor het boek. Een andere techniek dan graveren: zuur bijt in de lijnen in plaats van dat een burijn ze doorsnijdt.
Houtsnijder (wdc)
Sneed de houtblokken voor houtsnede-illustraties. Een gespecialiseerd ambacht, vooral belangrijk in vroege gedrukte boeken en de Arts & Crafts-beweging.
Lithograaf (ltg)
Lithografische platen gemaakt. Belangrijk voor 19e-eeuwse geïllustreerde boeken en kunstreproducties.
Cartograaf (ctg)
Kaarten gemaakt. Essentieel voor atlassen, reisboeken en elk werk met geografische inhoud.
Fotograaf (pht)
Heeft de foto's gemaakt. Vanaf de jaren 1840 werd het steeds belangrijker.
Boekontwerper (bkd)
Het fysieke boek ontworpen: lay-out, typografie, omslagontwerp. Vooral belangrijk voor fijne pers en kunstenaarsboeken.
Omslagontwerper (cov)
Speciaal ontworpen omslag of stofomslag. In moderne uitgeverijen wordt de omslagontwerper vaak afzonderlijk vermeld.
Kalligraaf (cll)
De tekst met de hand geschreven. Relevant voor manuscripten, fijne persboeken met kalligrafische elementen en beperkte edities.
Productierollen
Printer (prt)
De persoon of het bedrijf dat het boek fysiek heeft gedrukt. Verschilt van de uitgever (die de opdracht heeft gegeven en het heeft gedistribueerd). Cruciaal voor vroege gedrukte boeken waarbij de drukker de belangrijkste figuur was.
Uitgever (pbl)
Heeft het werk in opdracht gegeven, gefinancierd en gedistribueerd. In de vroege drukken waren uitgever en drukker vaak dezelfde persoon.
Boekhandelaar (bsl)
Het boek verkocht. In de 17e en 18e eeuw waren boekverkopers vaak de uitgevers.
Boekbinder (bnd)
Het boek ingebonden. Bij handgebonden boeken is de binder de maker; hun werk heeft artistieke en geldelijke waarde.
Typeontwerper (tyd)
Het lettertype ontworpen dat in het boek wordt gebruikt. Relevant voor fijne persedities en typografische geschiedenis.
Papiermaker (ppm)
Het papier gemaakt. Relevant voor handgeschept papier in fijne pers en historische edities.
Compositor (cmt)
Zette het zetsel. Bij boekdruk rangschikte de zetter losse letters en blokken om elke pagina op te bouwen.
Wetenschappelijke en redactionele rollen
Auteur van de introductie (aui)
Schreef de inleiding of het voorwoord. Een veel voorkomende rol in wetenschappelijke edities en heruitgaven.
Auteur van voorwoord
Schreef het voorwoord – doorgaans een bekend figuur die geloofwaardigheid of context verleent.
Auteur van nawoord (aft)
Schreef het nawoord, de epiloog of het naschrift.
Commentator (cmm)
Schreef commentaar of annotaties op de tekst.
Annotator (ann)
Annotaties toegevoegd: een specifieke vorm van commentaar, meestal in voetnoten of kanttekeningen.
Bibliografisch antecedent (ant)
De auteur van het werk waarop deze is gebaseerd. Als iemand een roman schrijft gebaseerd op een sprookje, is de auteur van het oorspronkelijke sprookje het bibliografische antecedent.
Schrijver van toegevoegde tekst (wat)
Schreef aanvullende tekst bij het hoofdwerk.
Herkomst en eigendomsrollen
Voormalige eigenaar (fmo)
Was eerder eigenaar van dit specifieke exemplaar. Een van de belangrijkste herkomstrollen. Een voormalige eigenaar levert geen bijdrage aan het werk; hij draagt wel bij aan de geschiedenis van het exemplaar.
Toegewijde (dte)
De persoon aan wie het werk is opgedragen. "Voor mijn lankmoedige echtgenoot" - die persoon.
Inschrijver (ins)
Schreef een inscriptie in dit exemplaar. Dit kan de auteur zijn (presentatie-exemplaar) of een vorige eigenaar.
Donor (dnr)
Dit exemplaar geschonken aan een instelling of collectie. Relevant voor boeken met "Gift of..." ex-libris.
Verzamelaar (col)
De persoon die de collectie heeft samengesteld waar dit boek deel van uitmaakte. Belangrijk voor herkomstketens.
Ondertekenaar (sgn)
Het boek ondertekend. Algemener dan 'auteur': het kan iedereen zijn die een handtekening heeft toegevoegd.
Honoree (hnr)
De persoon die door het werk wordt geëerd (zoals in een Festschrift of herdenkingsbundel).
Beschermheer (pat)
De persoon of organisatie die de creatie van het werk heeft gefinancierd. Belangrijk voor werken in opdracht en private press-edities.
Prestaties en mondelinge rollen
Verteller (nrt)
Voor luisterboeken en mondelinge tradities: de persoon die de tekst voorleest of vertelt.
Lezer (rdr)
Vergelijkbaar met verteller, maar in een minder formele context.
Spreker (spk)
De persoon die de inhoud als toespraak heeft gehouden (voor gepubliceerde toespraken).
Curatoriële en institutionele rollen
Curator (cur)
Organiseerde een tentoonstelling of collectie die in het boek wordt gecatalogiseerd.
Organisator (org)
Organiseerde het evenement of project dat in het boek wordt gedocumenteerd.
Sponsor (spn)
Financiële ondersteuning voor de publicatie.
Uitgevende instantie (isb)
De organisatie die verantwoordelijk is voor de uitgave van het werk (vaak voor overheidspublicaties, rapporten, standaarden).
Rollen gebruiken in Shelvd
Wanneer je een bijdrager toevoegt op het formulier voor toevoegen of bewerken:
- Voer de naam in in het formaat "Laatste, Eerste" (bijvoorbeeld "Morris, William")
- Selecteer de rol in de vervolgkeuzelijst
- Meerdere bijdragers toevoegen: een boek kan zoveel bijdragers hebben als nodig is, elk met een andere rol
De rol verschijnt in exports, ISBD-catalogusbeschrijvingen en de detailpagina van het boek. Hoe specifieker de rol, hoe nuttiger de data.
Veel voorkomende combinaties
- Roman: Auteur + (soms) Vertaler, Illustrator
- Kritische editie: Auteur + Editor + Auteur van inleiding
- Private press-boek: Auteur + Drukker + Illustrator + Boekbinder + Letterontwerper
- Anthologie: Editor + meerdere auteurs (als bijdragers)
- Vertaling: Auteur + Vertaler + (soms) Auteur van inleiding
Zie ook: Bijdragers · Glossarium · De titelpagina