ISBD — International Standard Bibliographic Description — is de formele grammatica voor het beschrijven van een boek in één gestructureerde paragraaf. Het is de taal van bibliotheekcatalogi, veilingdocumenten, dealerbeschrijvingen en vakbondsdatabases over de hele wereld. Elk leesteken is voorgeschreven. Elk gebied heeft een gedefinieerde positie. Niets is optioneel, toevallig of decoratief.
Shelvd genereert automatisch ISBD-beschrijvingen op basis van je catalogusgegevens. Maar als je de regels begrijpt, kun je elke catalogusbeschrijving ter wereld lezen, fouten in je eigen catalogus opsporen en, waar nodig, er een met de hand schrijven of bewerken.
In dit artikel wordt het volledige ISBD-framework gebied voor gebied uitgelegd, met de exacte interpunctiegrammatica en uitgewerkte voorbeelden.
De anatomie van een ISBD-beschrijving
Een complete ISBD-beschrijving brengt maximaal acht gebieden samen in één enkele alinea. Gebieden worden gescheiden door . — (punt-spatie-streepje-spatie). Binnen elk gebied introduceren specifieke leestekens specifieke elementen.
Hier is een compleet voorbeeld:
Tolkien, J.R.R. The Lord of the Rings : The Fellowship of the Ring / door J.R.R. Tolkien. — Tweede editie. — London : George Allen & Unwin, 1966. — xvi, 423 p. : kaarten ; 222 × 142 mm 8vo. Hardcover met stofomslag. — (Works of J.R.R. Tolkien). — Bibliografie: Hammond & Scull A5b. Conditie: Very Good. Foxing aan de prelims, lichte scheefstand. — ISBN 978-0-04-823045-4
Elk teken in die paragraaf heeft betekenis:
| Interpunctie | Betekenis |
|---|---|
. — |
Scheidt gebieden (punt-spatie-streepje-spatie) |
: |
Gaat vooraf aan ondertitel (Gebied 1) of uitgever (Gebied 4) |
/ |
Introduceert verantwoordelijkheidsverklaring |
; |
Scheidt meerdere verantwoordelijkheden, of gaat vooraf aan dimensies |
, |
Scheidt elementen binnen een gebied (bijv. plaats, datum) |
() |
Bevat serieverklaring |
. |
Scheidt notities binnen het notitiegebied |
Gebied 1: Titel en verantwoordelijkheidsverklaring
Het meest complexe gebied. Het identificeert wat het boek is en wie het gemaakt heeft.
Structuur:
Author(s). Title : subtitle / statement of responsibility
Regels:
- Auteurskop: De primaire auteur(s) openen de beschrijving, in het formaat "Achternaam, Voornaam", gevolgd door een punt en een spatie. Meerdere auteurs worden gescheiden door
;(spatie-puntkomma-spatie). - Titel: getranscribeerd vanaf de titelpagina, precies zoals deze verschijnt: hoofdlettergebruik, spelling en alles. Niet van de omslag. Niet van de rug.
- Ondertitel: Voorafgegaan door
:(spatie-dubbelpunt-spatie). Alleen vermelden indien aanwezig op de titelpagina. - Verantwoordelijkheidsverklaring: Voorafgegaan door
/(spatie-slash-spatie). Noemt alle personen die verantwoordelijk zijn voor de intellectuele of artistieke inhoud: auteur, co-auteurs, redacteuren, vertalers, illustratoren en anderen.
Voorbeelden:
Eén auteur:
Montaigne, Michel de. Les Essais / door Michel de Montaigne
Meerdere auteurs:
Strunk, William ; White, E.B. The Elements of Style / door William Strunk en E.B. White
Met vertaler en illustrator:
Homer. The Iliad / door Homer ; vertaald door Richmond Lattimore ; geïllustreerd door Leonard Baskin
Bewerkt werk:
The Oxford Book of English Verse / onder redactie van Arthur Quiller-Couch
Hoe Shelvd dit bouwt: De generator leest de title, subtitle en alle bijdragers met hun MARC-relatorrollen. Auteurs worden eerst vermeld als kop, daarna worden alle bijdragers verzameld in de verantwoordelijkheidsverklaring met passende verbindingszinnen ("door", "vertaald door", "geïllustreerd door", enz.) in de geselecteerde taal.
Gebied 2: Editieverklaring
Identificeert welke editie en impressie dit exemplaar vertegenwoordigt.
Structuur:
Edition statement, impression
Regels:
- Transcribeer de editieverklaring zoals deze in het boek staat: "Eerste druk", "3e édition revue et augmentée", "Editio Princeps".
- De impressie of drukgang volgt de editie, gescheiden door een komma.
- Verzin geen editieverklaring als het boek er geen bevat.
Voorbeelden:
Eerste druk, eerste impressie
3e herziene en uitgebreide uitgave
Édition définitive
Hoe Shelvd dit bouwt: Leest de velden edition en impression. Als beide aanwezig zijn, worden ze samengevoegd met een komma.
Gebied 3: materiaalspecifieke details
Dit gebied wordt gebruikt voor cartografisch materiaal, muziek, feuilletons en elektronische bronnen. Voor gedrukte monografieën – waar de meeste verzamelaars mee te maken hebben – wordt dit gebied weggelaten.
Shelvd slaat gebied 3 volledig over, omdat het gedrukte boeken catalogiseert.
Gebied 4: publicatie, productie, distributie
Waar en wanneer het boek is gepubliceerd en door wie.
Structuur:
Place : Publisher, Date. Printed by Printer, Printing place
Regels:
- Plaats van publicatie: Plaats zoals vermeld op de titelpagina. Meerdere plaatsen gescheiden door
;. - Uitgever: Voorafgegaan door
:(spatie-dubbelpunt-spatie). Gebruik de naam van de uitgever zoals deze gedrukt staat: "George Allen & Unwin", niet "Allen & Unwin" of "Unwin". - Datum: voorafgegaan door
,(komma-spatie). Het jaar van publicatie. Gebruik[1923]voor afgeleide datums,c. 1920voor geschatte datums,n.d.voor ongedateerde datums. - Printer: Indien bekend (vaak uit het colofon), volgt na een puntspatie. Geïntroduceerd door "Gedrukt door" (of gelijkwaardig in de geselecteerde taal).
Voorbeelden:
London : George Allen & Unwin, 1954
Paris ; Leipzig : A. Franck, 1860
Antwerp : Christophe Plantin, 1568. Gedrukt door Plantin, Antwerp
[Amsterdam] : Elzevier, [ca. 1640]
Hoe Shelvd dit bouwt: Leest publication_place, publisher_name, publication_year, printer en printing_place. De dubbele punt, komma en puntspatie worden automatisch ingevoegd volgens de ISBD-regels.
Gebied 5: Fysieke beschrijving
De materiële realiteit van het boek: hoe groot, hoeveel pagina's, waar het van gemaakt is.
Structuur:
Pagination, volumes ; height × width mm format. Cover type. Dust jacket. Signed
Regels:
- Paginatie: in standaard bibliografische vorm. Inleidende pagina's in Romeinse cijfers, tekstpagina's in het Arabisch:
xvi, 352 p., [4] leaves of plates. Als je eenpagination_descriptionhebt, heeft die voorrang op een gewonepage_count. - Volumes: voor werken met meerdere volumes — "3 vol." of "2 dl." (Nederlands).
- Afmetingen: Voorafgegaan door
;(spatie-puntkomma-spatie). Hoogte × breedte in millimeters. Als alleen de hoogte bekend is, vermeld dan alleen de hoogte. - Formaat: het bibliografische formaat — 8vo, 4to, Fol., enz. — volgt de afmetingen.
- Omslagtype: Na een punt-spatie. Het materiaal en de constructie van de band: "Volledig marokijn", "Hardcover met stofomslag", "Originele omslagen", "Slap perkament". Shelvd vertaalt omslagtypen naar de geselecteerde taal (bijvoorbeeld "Plein maroquin" in het Frans, "Ganzmaroquin" in het Duits).
- Stofomslag: afzonderlijk vermeld indien aanwezig en nog niet aangegeven door het omslagtype (als het omslagtype bijvoorbeeld "hardcover_dj" is, is de stofomslag impliciet).
- Gesigneerd: Als het boek gesigneerd is, wordt dit aan het einde vermeld.
Voorbeelden:
xvi, 423 p. : kaarten ; 222 × 142 mm 8vo. Hardcover met stofomslag. Gesigneerd
[8], 340, [2] p., 12 bladen platen : ill. ; 310 mm Fol. Vol kalfsleer
3 vol. ; 175 mm 12mo. Slap perkament
Hoe Shelvd dit bouwt: Leest pagination_description (of valt terug naar page_count), volumes, height_mm, width_mm, format_abbreviation (of format_name), cover_type, binding_name, has_dust_jacket en is_signed. De puntkomma's, punten en verbindende tekst worden ingevoegd volgens de interpunctiegrammatica van ISBD.
Gebied 6: Serieverklaring
Als het boek tot een benoemde serie behoort.
Structuur:
(Series name ; number)
Regels:
- Tussen haakjes.
- Het serienummer wordt voorafgegaan door
;(spatie-puntkomma-spatie). - Transcribeer de titel van de serie zoals deze in het boek verschijnt.
Voorbeelden:
(Bibliothèque de la Pléiade ; 141)
(Penguin Classics)
(The Loeb Classical Library ; 170)
Hoe Shelvd dit bouwt: Leest series en series_number. Wordt tussen haakjes weergegeven met een puntkommascheidingsteken.
Gebied 7: Opmerkingen
Alles wat niet netjes in de andere gebieden past. Dit is waar de catalograaf, en de verzamelaar, zijn geld verdient.
Structuur:
Noten worden gescheiden door . (punt-spatie). Er is geen voorgeschreven volgorde, maar Shelvd volgt een logische volgorde:
- Originele titel — als het boek een vertaling is
- Editienotities — beperkingsdetails, variantbindingen, bibliografische punten
- Issue/state — "Eerste issue met errata-slip", "Tweede staat met gecorrigeerde titelpagina"
- Bibliografie — verwijzingen naar standaardbibliografieën: "Connolly 78", "Carter A12", "PMM 321"
- Herkomst — de eigendomsketen, samengesteld uit gestructureerde herkomstgegevens
- Illustraties — techniek, hoeveelheid en eventuele opmerkelijke kunstenaars
- Signaturen — de collatieformule: "A–Z⁸, Aa–Cc⁸"
- Conditie — kwaliteit en gedetailleerde opmerkingen
Provenance-opmaak:
Shelvd genereert de herkomstnota op basis van je gestructureerde herkomstgegevens. Elke eigenaar in de keten wordt beschreven met hun bewijstype, datums en transactiedetails, gescheiden door em-streepjes:
Herkomst: ex-libris van Lord Amherst of Hackney (1835–1909) — Sotheby's Londen, lot 85, 2 november 1977 — Aangekocht door de huidige eigenaar, 2019 [uit opmerkelijke collectie]
Conditieopmaak:
Indien aanwezig wordt altijd de conditiegraad vermeld, gevolgd door gedetailleerde opmerkingen:
Conditie: Very Good. Foxing aan de prelims, lichte scheefstand, geringe wrijving aan de randen. Stofomslag met kleine chips aan de kop van de rug.
Voorbeelden van volledige notitiegebieden:
Originele titel: Les Fleurs du mal. Eerste druk, één van 1.300 exemplaren op papier vélin. Bibliografie: Carteret I, 115. Herkomst: ex-libris van Paul Valéry — Librairie Auguste Blaizot, Parijs. Illustraties: Frontispiceportret door Bracquemond. Conditie: Bijna prima. Lichte verkleuring van de halve titel.
Hoe Shelvd dit bouwt: Leest original_title, edition_notes, issue_state, bibliography, gestructureerde provenanceEntries, illustrations_description, signatures_description, condition_name en condition_notes. Elke niet-lege noot wordt samengevoegd met scheidingstekens tussen periodes.
Gebied 8: standaardnummer en beschikbaarheidsvoorwaarden
De machinaal leesbare identifiers.
Structuur:
ISBN 978-0-04-823045-4. OCLC: 12345678. LCCN: 66-12345
Regels:
- ISBN eerst (bij voorkeur 13 cijfers, 10 cijfers als er geen 13 bestaat).
- OCLC en LCCN volgen, elk voorafgegaan door het label en een dubbele punt.
- Gescheiden door
.(punt-spatie).
Hoe Shelvd dit bouwt: Leest isbn_13 (bij voorkeur), isbn_10, oclc_number en lccn.
De complete samenstelling
Alle gebieden worden verbonden met het ISBD-gebiedscheidingsteken: . — (punt-spatie-streepje-spatie).
Als een gebied leeg is, wordt dit geheel overgeslagen. Het scheidingsteken verschijnt alleen tussen gebieden met inhoud. Dit betekent dat een minimale beschrijving er als volgt uit kan zien:
De pelgrimsreis / door John Bunyan. — Londen: Nathaniel Ponder, 1678
Een volledig gecatalogiseerde beschrijving van een ervaren verzamelaar kan daarentegen gemakkelijk enkele honderden woorden beslaan.
De dertien talen
Shelvd genereert catalogusbeschrijvingen in dertien talen: Engels, Frans, Duits, Nederlands, Spaans, Portugees, Italiaans, Zweeds, Deens, Noors, Belgisch Frans, Belgisch Nederlands en Latijn. Elke taal heeft invloed op:
- Verbindingszinnen: "by" / "par" / "von" / "door" / "por" / "di" / "av" / "af" / "auct."
- Rolbeschrijvingen: "vertaald door" / "traduit par" / "übersetzt von" / "vertaald door" / "tradotto da" — enzovoort voor alle 17 bijdragende rollen
- Afkortingen: "p." / "S." / "S." / "pp." / "ff." (pagina's variëren per taal), "vol." / "Bd." / "dl." / "bd." (volumes)
- Labels: "Condition" / "État" / "Zustand" / "Conditie" / "Estado" / "Condizioni" / "Skick" / "Tilstand"
- Band- en omslagtypen: Alle 49 omslagtypen vertaald — "Full morocco" / "Plein maroquin" / "Ganzmaroquin" / "Volledig marokijn" / "Pleno marroquín" / "Pieno marocchino" / "Helfranskt band"
- Conditieklassen: "Fine" / "Parfait état" / "Sehr gut" / "Uitstekend" / "Perfecto" / "Ottimo" / "Fint"
De structurele interpunctie (. — , :, /, ;) blijft in alle talen identiek. ISBD is een internationale standaard – de grammatica is universeel; alleen de woordenschat verandert.
De Latijnse optie bestaat voor incunabelen en vroege gedrukte boeken, waarbij plaatsnamen in hun Latijnse vorm verschijnen (Venetiis, Parisiis, Moguntiae) en de herkomst wordt afgekort tot "Prov." – zoals de grote bibliografieën dat altijd hebben gedaan.
Een catalogusbeschrijving genereren in Shelvd
- Open een boek en klik op Bewerken
- Scroll naar de sectie Catalog Entry
- Klik op Trade (linkerknop) voor een dealerbeschrijving, of op ISBD (rechterknop) voor een formele bibliografische beschrijving
- Er verschijnt een taalmodal met dertien opties, elk met een vlag, taalnaam en de relevante beroepsvereniging (bijvoorbeeld "🇫🇷 Français — SLAM" of "🇩🇪 Deutsch — VDA")
- Klik op je taal. De beschrijving wordt gegenereerd uit elk veld dat je hebt ingevuld, opgemaakt volgens de conventies van die modus en dat land
- Bekijken, bewerken indien nodig en opslaan
De twee modi schrijven naar afzonderlijke databasevelden – catalog_entry (Trade) en catalog_entry_isbd (ISBD) – zodat je zowel een dealerbeschrijving als een formeel bibliografisch record voor hetzelfde boek kunt hebben. Beide zijn opgenomen in PDF-catalogusbladen.
Hoe meer velden je hebt ingevuld, hoe rijker de beschrijving. Een leeg boek levert een lege beschrijving op. Een volledig gecatalogiseerd boek levert een professionele beschrijving op die in elke veilingcatalogus of institutioneel archief zou passen.
Voor een volledig overzicht van de Trade-conventies per land (formattermen, bandterminologie, conditiegraden), zie Handelscatalogi: hoe 13 landen hetzelfde boek beschrijven.
Een uitgewerkt voorbeeld
Gegeven de volgende boekgegevens:
| Veld | Waarde |
|---|---|
| Auteur | Baudelaire, Charles |
| Titel | Les Fleurs du mal |
| Editie | Eerste druk |
| Plaats van publicatie | Parijs |
| Uitgever | Poulet-Malassis et de Broise |
| Jaar | 1857 |
| Paginering | [4], 248, [4] p. |
| Hoogte | 187 mm |
| Formaat | 8vo |
| Omslagtype | Bedrukte omslagen |
| Reeks | — |
| Originele titel | — |
| Editienotities | Eén van de 1.100 exemplaren op papier vélin |
| Bibliografie | Carteret I, 115; Clouzot, 37 |
| Herkomst | Ex libris van Poulet-Malassis (uitgeversexemplaar) |
| Conditie | Very Good |
| Conditienotities | Lichte foxing aan prelims, omslagen licht vervuild, rug iets verdonkerd |
Shelvd genereert (in het Engels):
Baudelaire, Charles. Les Fleurs du mal / by Charles Baudelaire. — First edition. — Paris : Poulet-Malassis et de Broise, 1857. — [4], 248, [4] p. ; 187 mm 8vo. Printed wrappers. — One of 1,100 copies on papier vélin. Bibliography: Carteret I, 115; Clouzot, 37. Provenance: Bookplate of Poulet-Malassis (publisher's copy). Condition: Very Good. Light foxing to preliminaries, wrappers lightly soiled, spine slightly darkened.
En in het Frans:
Baudelaire, Charles. Les Fleurs du mal / par Charles Baudelaire. — Édition originale. — Paris : Poulet-Malassis et de Broise, 1857. — [4], 248, [4] p. ; 187 mm 8vo. Couverture imprimée. — Un des 1 100 exemplaires sur papier vélin. Bibliographie : Carteret I, 115 ; Clouzot, 37. Provenance : Ex-libris de Poulet-Malassis (exemplaire de l'éditeur). État : Très bon. Légères rousseurs aux préliminaires, couvertures légèrement salies, dos légèrement assombri.
Veelgemaakte fouten
Catalogiseren vanaf de omslag, niet vanaf de titelpagina. Omslagen liegen. Rugtitels korten af. De titelpagina is de bron van waarheid.
Editievermeldingen verzinnen. Als er niet "Eerste druk" in het boek staat, schrijf dan niet "Eerste druk". Je kunt in gebied 7 noteren dat je denkt dat het een eerste druk is, op basis van bibliografisch bewijs, maar het editiegebied is bedoeld voor transcriptie, niet voor deductie.
Verwarrende afmetingen. ISBD gebruikt alleen hoogte (in centimeters in bibliotheekpraktijk, in millimeters in Shelvd). Breedte is in Shelvd opgenomen voor de grondigheid van de verzamelaar, maar is geen standaard-ISBD-element.
Overmatig ingekort. Schrijf "geïllustreerd door", niet "illus." De afkortingen in ISBD zijn voorgeschreven; verzin niet je eigen afkortingen.
De conditie wordt weggelaten. Bibliotheekcatalografen registreren conditie doorgaans niet omdat institutionele exemplaren verondersteld worden compleet te zijn. Verzamelaars en dealers registreren conditie altijd. In Shelvd maakt conditie deel uit van Gebied 7 (Opmerkingen), omdat het ertoe doet.
📖 Gerelateerd op de blog: Wat is ISBD?, Wat de haakjes betekenen